Mọi thông tin bạn cần biết về đột quỵ và cách phòng tránh | WellWay
dot-quy

Mọi thông tin bạn cần biết về đột quỵ và cách phòng tránh – P1

Tai biến mạch máu não là gì?

Đột quỵ hay còn gọi là tai biến mạch máu não xảy ra khi một mạch máu trong não bị vỡ và chảy máu hoặc khi nguồn cung cấp máu lên não bị tắc nghẽn. Sự vỡ hoặc tắc nghẽn ngăn cản máu và oxy đến các mô của não.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC), đây là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ năm ở Hoa Kỳ. Hàng năm, hơn 795.000 người Hoa Kỳ bị đột quỵ.

Các triệu chứng tai biến mạch máu não

Việc mất lưu lượng máu đến não làm tổn thương các mô bên trong não. Các triệu chứng của bệnh biểu hiện ở các bộ phận cơ thể được kiểm soát bởi các vùng não bị tổn thương.

Người bị đột quỵ được phát hiện càng sớm thì khả năng phục hồi càng cao. Vì vậy sẽ rất hữu ích nếu biết các dấu hiệu của bệnh để chúng ta có thể hành động nhanh chóng. Các triệu chứng có thể bao gồm:

  • Tê liệt
  • Tê hoặc yếu ở cánh tay, mặt và chân, đặc biệt là ở một bên của cơ thể
  • Khó nói 
  • Lẫn lộn
  • Nói lắp bắp
  • Các vấn đề về thị lực, chẳng hạn như khó nhìn ở một hoặc cả hai mắt với thị lực bị đen hoặc mờ 
  • Khó đi lại
  • Mất thăng bằng 
  • Chóng mặt
  • Đau đầu dữ dội, đột ngột không rõ nguyên nhân

Bệnh cần được chăm sóc y tế ngay lập tức. Nếu bạn nghĩ rằng bạn hoặc ai đó đang bị tai biến mạch máu não, hãy nhờ gọi cấp cứu ngay lập tức. Điều trị kịp thời là chìa khóa để ngăn ngừa các hậu quả sau:

  • Tổn thương não
  • Tử vong

Các triệu chứng ở phụ nữ

Đột quỵ là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở Phụ nữ Hoa Kỳ. Phụ nữ có nguy cơ bị bệnh suốt đời cao hơn nam giới.

Trong khi một số dấu hiệu tai biến mạch máu não giống nhau ở phụ nữ và nam giới, một số dấu hiệu phổ biến hơn ở phụ nữ. Các dấu hiệu xảy ra thường xuyên hơn ở phụ nữ bao gồm:

  • Buồn nôn hoặc nôn mửa
  • Ảo giác
  • Đau đớn
  • Thở gấp hoặc khó thở
  • Ngất xỉu hoặc mất ý thức
  • Co giật
  • Nhầm lẫn, mất phương hướng hoặc phản ứng chậm
  • Thay đổi hành vi đột ngột, đặc biệt là tăng sự kích động

Phụ nữ có nhiều khả năng tử vong do tai biến mạch máu não hơn nam giới, vì vậy điều quan trọng là phải xác định được dấu hiệu càng sớm càng tốt. 

Các triệu chứng ở nam giới

Đột quỵ là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở nam giới. Theo Viện Y tế Quốc gia, nam giới có nhiều khả năng bị bệnh trong những năm trẻ hơn phụ nữ nhưng họ ít có nguy cơ tử vong vì căn bệnh này hơn. 

Đàn ông và phụ nữ có thể có một số dấu hiệu và triệu chứng giống nhau của đột quỵ. Tuy nhiên, một số triệu chứng xảy ra thường xuyên hơn ở nam giới bao gồm:

  • Xệ một bên mặt hoặc nụ cười không đều
  • Nói ngọng, khó nói và nói khó nghe
  • Yếu cánh tay hoặc yếu cơ ở một bên của cơ thể

Mặc dù một số triệu chứng có thể khác nhau giữa nam giới và phụ nữ nhưng điều quan trọng giống nhau đối với cả hai là cần phát hiện sớm cơn đột quỵ và nhận được sự trợ giúp y tế.

Các loại đột quỵ

Đột quỵ được chia thành ba loại chính: cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua (TIA), đột quỵ do thiếu máu cục bộ và đột quỵ xuất huyết. Các loại này được chia nhỏ thành các loại khác bao gồm:

  • Đột quỵ tắc mạch
  • Đột quỵ huyết khối
  • Đột quỵ trong não
  • Đột quỵ dưới nhện

Loại đột quỵ mỗi người bệnh mắc phải sẽ ảnh hưởng đến quá trình điều trị và phục hồi của họ.

Đột quỵ do thiếu máu cục bộ

Trong cơn đột quỵ do thiếu máu cục bộ, các động mạch cung cấp máu cho não bị thu hẹp hoặc bị tắc nghẽn. Sự tắc nghẽn này là gây ra do cục máu đông hoặc lưu lượng máu giảm nghiêm trọng. Chúng cũng có thể gây ra bởi các mảnh mảng bám do xơ vữa động mạch vỡ ra và làm tắc nghẽn mạch máu.

Hai loại tai biến mạch máu não do thiếu máu cục bộ phổ biến nhất là huyết khối và tắc mạch. Bệnh do huyết khối xảy ra khi cục máu đông hình thành ở một trong những động mạch cung cấp máu cho não. Cục máu đông đi qua máu và bị đóng cục, làm tắc nghẽn dòng chảy của máu. Đột quỵ do tắc mạch là khi một cục máu đông hoặc các mảnh vụn khác hình thành ở một bộ phận khác của cơ thể và sau đó di chuyển đến não.

Theo CDC, 87% nguồn gốc của đột quỵ là do thiếu máu cục bộ. 

Đột quỵ tắc mạch

Đột quỵ do tắc mạch là một trong hai loại bệnh gây ra do thiếu máu cục bộ. Nó xảy ra khi một cục máu đông hình thành ở một bộ phận khác của cơ thể – thường là tim hoặc động mạch ở ngực trên và cổ và di chuyển theo dòng máu đến não. Cục máu đông bị mắc kẹt trong động mạch não ngăn dòng chảy của máu và gây ra tai biến mạch máu não.

Đột quỵ do tắc mạch có thể là hậu quả của bệnh tim. Rung tâm nhĩ – một loại nhịp tim không đều phổ biến, có thể gây ra cục máu đông trong tim. Những cục máu đông này có thể bị bong ra và di chuyển qua mạch máu vào não. 

Cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua (TIA)

Một cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua, thường được gọi là TIA hoặc tai biến mạch máu não, xảy ra khi dòng máu đến não bị tắc nghẽn tạm thời. Các triệu chứng tương tự như của một cơn đột quỵ toàn bộ, thường là tạm thời và biến mất sau vài phút hoặc vài giờ.

TIA thường do cục máu đông gây ra và như một lời cảnh báo về một cơn đột quỵ trong tương lai, vì vậy đừng bỏ qua các triệu chứng TIA. 

Theo CDC, hơn ⅓ những người trải qua TIA và không được điều trị sẽ bị tai biến mạch máu não nặng trong vòng một năm. Hơn nữa, 10-15% những người trải qua TIA không điều trị bị đột quỵ nặng trong vòng ba tháng.

Đột quỵ xuất huyết

Đột quỵ xuất huyết xảy ra khi một động mạch trong não bị vỡ hoặc rò rỉ máu. Máu từ động mạch đó tạo ra áp lực dư thừa trong hộp sọ làm sưng não, làm hỏng các tế bào và mô não.

Hai loại đột quỵ xuất huyết là trong não và dưới nhện. Đột quỵ xuất huyết trong não – loại đột quỵ xuất huyết phổ biến nhất, xảy ra khi các mô xung quanh não chứa đầy máu sau khi động mạch bị vỡ. Đột quỵ xuất huyết dưới nhện ít phổ biến hơn. Nó gây chảy máu ở khu vực giữa não và các mô bao phủ nó.

Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, khoảng 13% các ca tai biến mạch máu não là xuất huyết. 

Nguyên nhân nào gây ra đột quỵ?

Nguyên nhân của đột quỵ phụ thuộc vào loại đột quỵ. Ba loại đột quỵ chính là cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua (TIA), đột quỵ do thiếu máu cục bộ và đột quỵ xuất huyết.

TIA là do tắc nghẽn tạm thời trong động mạch dẫn đến não. Sự tắc nghẽn, điển hình là cục máu đông, ngăn máu chảy đến các bộ phận nhất định của não. TIA thường kéo dài trong vài phút đến vài giờ, sau đó tắc nghẽn di chuyển và lưu lượng máu được phục hồi.

Giống như TIA, tai biến mạch máu não do thiếu máu cục bộ là do tắc nghẽn động mạch dẫn đến não. Sự tắc nghẽn này có thể là cục máu đông, hoặc có thể do xơ vữa động mạch. Với tình trạng này, mảng bám (một chất béo) tích tụ trên thành mạch máu. Một mảnh của mảng bám có thể vỡ ra và mắc kẹt trong động mạch, ngăn chặn dòng chảy của máu và gây ra đột quỵ do thiếu máu cục bộ.

Mặt khác, đột quỵ xuất huyết là do mạch máu bị vỡ hoặc rò rỉ. Máu thấm vào hoặc xung quanh các mô của não, gây áp lực và làm tổn thương các tế bào não.

Có hai nguyên nhân có thể gây ra đột quỵ do xuất huyết. Chứng phình động mạch (một đoạn mạch máu bị suy yếu, phình ra) có thể do huyết áp cao gây ra và có thể dẫn đến vỡ mạch máu. Ít phổ biến hơn, một tình trạng được gọi là dị dạng động mạch, là một kết nối bất thường giữa tĩnh mạch và động mạch của bạn, có thể dẫn đến chảy máu trong não. 

Yếu tố nguy cơ đột quỵ

Một số yếu tố nguy cơ khiến bạn dễ bị tai biến mạch máu não hơn. Theo nguồn tin cậy của Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia, càng có nhiều yếu tố nguy cơ, bạn càng dễ bị đột quỵ. Các yếu tố nguy cơ của đột quỵ bao gồm:

Chế độ ăn

Chế độ ăn uống không lành mạnh làm tăng nguy cơ tai biến mạch máu não là một trong những chế độ ăn giàu:

  • Muối
  • Chất béo bão hòa
  • Chất béo chuyển hóa
  • Cholesterol

Không vận động

Lười hoạt động, hoặc lười tập thể dục, cũng có thể làm tăng nguy cơ tai biến.

Tập thể dục thường xuyên có một số lợi ích cho sức khỏe. CDC khuyến nghị rằng người lớn nên dành ít nhất 2,5 giờ để tập thể dục mỗi tuần. 

Uống rượu

Nguy cơ tai biến mạch máu não của bạn cũng tăng lên nếu bạn uống quá nhiều rượu. Vì thế chúng ta nên uống rượu điều độ. Điều này có nghĩa là không quá một ly mỗi ngày đối với phụ nữ và không quá hai ly đối với nam giới. Hơn nữa, rượu còn có thể làm tăng huyết áp cũng như nồng độ chất béo trung tính, có thể gây xơ vữa động mạch.

Hút thuốc lá

Sử dụng thuốc lá dưới bất kỳ hình thức nào cũng làm tăng nguy cơ tai biến mạch máu não, vì thuốc lá có thể làm hỏng mạch máu và tim của chúng ta. Điều này càng gia tăng khi hút thuốc, vì huyết áp tăng lên khi bạn sử dụng nicotine.

Lịch sử cá nhân

  • Có một số yếu tố nguy cơ cá nhân nhất định đối với đột quỵ mà bạn không thể kiểm soát. Nguy cơ có thể liên quan đến:
  • Tiền sử gia đình: Nguy cơ mắc bệnh cao hơn ở một số gia đình do các vấn đề sức khỏe di truyền, chẳng hạn như huyết áp cao.
  • Giới tính: Theo CDC, mặc dù cả phụ nữ và nam giới đều có thể bị tai biến mạch máu não nhưng bệnh này phổ biến hơn ở phụ nữ so với nam giới ở tất cả các nhóm tuổi.
  • Tuổi tác: Tuổi càng cao, nguy cơ bị tai biến mạch máu não càng cao.
  • Chủng tộc: Người da trắng, người Mỹ gốc Á và người gốc Tây Ban Nha ít có nguy cơ bị tai biến mạch máu não hơn người Mỹ gốc Phi, người Alaska bản địa và người Mỹ da đỏ.

Lịch sử sức khỏe

Một số điều kiện y tế có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh bao gồm:

  • Từng bị tai biến mạch máu não trước đó hoặc TIA
  • Huyết áp cao
  • Cholesterol cao
  • Rối loạn tim, chẳng hạn như bệnh động mạch vành
  • Khuyết tật van tim
  • Buồng tim mở rộng và nhịp tim không đều
  • Bệnh hồng cầu hình liềm
  • Bệnh tiểu đường

Để tìm hiểu về các yếu tố nguy cơ cụ thể của bạn đối với bệnh, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ.

(còn tiếp)

Mọi thông tin bạn cần biết về đột quỵ và cách phòng tránh – P2

Đăng ký nhận bản tin!

WellWay chia sẻ cho bạn và gia đình những bí quyết sức khỏe, dinh dưỡng, làm đẹp ... hoàn toàn miễn phí qua email.

Bạn có thể hủy đăng ký bất kỳ lúc nào.

Đăng nhập

Giỏ hàng (0)

Giỏ hàng trống Bạn không có sản phẩm nào trong giỏ hàng


Liên hệ WellWay sẽ liên hệ với bạn để tư vấn và gửi thêm thông tin về sản phẩm. Bạn vui lòng điền thông tin vào form dưới đây.